మే 14 చరిత్ర | Today in History Telugu May 14, జమ్స్టౌన్ స్థాపన, LTTE నిషేధం, భారత దశాంశ నాణేలు
మే 14 నాడు జరిగిన ప్రపంచ, భారత చారిత్రక సంఘటనలు తెలుగులో — ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్యం, మొదటి చేచటలా టీకా, స్కైల్యాబ్ ప్రయోగం, జమ్స్టౌన్ స్థాపన, LTTE నిషేధం, భారత దశాంశ నాణేలు — APPSC TGPSC UPSC SSC Daily GK Telugu.
Today in History Telugu, May 14, APPSC GK, TGPSC Current Affairs, Israel Independence, Skylab, Jamestown, LTTE ban, Decimal Coinage India, Daily GK Telugu
📅 మే 14 — చరిత్రలో ఈ రోజు
మే 14 చరిత్రలో ఈ రోజు | Today in History Telugu | May 14
APPSC • TGPSC • UPSC • SSC • RRB • IBPS పరీక్షలకు అత్యంత ఉపయోగకరం
మే 14 తేదీ ప్రపంచ చరిత్రలో మరువలేని ఘటనలకు వేదికైంది. 1796లో ఎడ్వర్డ్ జెన్నర్ మొట్టమొదటి చేచటలా (Smallpox) టీకాను వేయడం ద్వారా ఆధునిక వైద్యశాస్త్రానికి వినూత్న మార్గం చూపారు.
1948లో ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకుంది. 1973లో అమెరికా తొలి అంతరిక్ష కేంద్రం స్కైల్యాబ్ ప్రయోగించబడింది. భారత చరిత్రలో LTTE నిషేధం, దశాంశ నాణేల ప్రకటన, కాశ్మీర్కు రాజ్యాంగ అన్వయం, Air India న్యూయార్క్ విమానం, H.D. దేవెగౌడ PM అభ్యర్థి ప్రకటన — ఇవన్నీ మే 14 నాటి చారిత్రక ఘటనలే. APPSC, TGPSC, UPSC, SSC, RRB, IBPS పరీక్షార్థులకు ఈ వ్యాసం సమగ్ర సంపుటి.
🌍 ప్రపంచ చరిత్రలో మే 14 — ముఖ్య సంఘటనలు
💉 1. 1796 — ఎడ్వర్డ్ జెన్నర్ మొదటి చేచటలా టీకా
మే 14, 1796 నాడు ఇంగ్లిష్ వైద్యుడు ఎడ్వర్డ్ జెన్నర్ (Edward Jenner) 8 సంవత్సరాల బాలుడు జేమ్స్ ఫిప్స్కు మొట్టమొదటి చేచటలా (Smallpox) టీకాను వేశారు. ఆవు మశూచి (Cowpox) వైరస్ను ఉపయోగించి తయారుచేసిన ఈ టీకా ఆధునిక రోగనిరోధక శాస్త్రానికి (Immunology) పునాది వేసింది. జెన్నర్ ఈ విజయం మానవాళిని రెండు శతాబ్దాల పాటు వెంటాడిన వ్యాధి నుండి విముక్తి కల్పించే దారి తెరిచింది. 1980లో WHO చేచటలా పూర్తిగా నిర్మూలింపబడినట్లు ప్రకటించింది — మానవ చరిత్రలో సంపూర్ణంగా నిర్మూలించిన ఏకైక వ్యాధి.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: మొదటి టీకా, Edward Jenner, Smallpox నిర్మూలన అంశాల్లో UPSC, APPSC, SSC పరీక్షల్లో తప్పక అడుగుతారు.
🏛️ 2. 1607 — జమ్స్టౌన్ స్థాపన — ఉత్తర అమెరికాలో తొలి బ్రిటిష్ స్థావరం
మే 14, 1607 నాడు సుమారు 100 మంది ఇంగ్లిష్ వలసదారులు వర్జీనియాలోని జేమ్స్ నది తూర్పు తీరంలో జమ్స్టౌన్ (Jamestown) అనే స్థావరాన్ని స్థాపించారు. లండన్ కంపెనీ పంపిన ఈ మొదటి వలసదారులు Susan Constant, Godspeed, Discovery అనే మూడు నౌకలలో అట్లాంటిక్ మహాసముద్రాన్ని దాటారు. ఇది ఉత్తర అమెరికాలో తొలి శాశ్వత బ్రిటిష్ వలస స్థావరం — అమెరికా చరిత్రకు పునాది.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: అమెరికా చరిత్ర, వలస పాలన అంశాల్లో UPSC, SSC పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన ప్రశ్న.
👑 3. 1643 — నాలుగేళ్ళ లూయీ XIV ఫ్రాన్స్ రాజు అయ్యారు
మే 14, 1643 నాడు నాలుగు సంవత్సరాల వయసులో లూయీ XIV (Louis XIV) తన తండ్రి లూయీ XIII మరణం తర్వాత ఫ్రాన్స్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. ఆయన 72 సంవత్సరాల పాటు (1643–1715) పరిపాలించారు — యూరోపియన్ చరిత్రలో అత్యంత దీర్ఘకాలం పాలించిన రాజు. ‘సూర్య రాజు’ (Sun King) అని పిలువబడే లూయీ XIV ఫ్రాన్స్ను యూరప్లో అత్యంత శక్తిమంతమైన దేశంగా తీర్చిదిద్దారు.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: యూరోపియన్ చరిత్ర, ‘Sun King’ అంశంలో UPSC పరీక్షల్లో అడుగుతారు.
📜 4. 1787 — అమెరికా రాజ్యాంగ సభ సమావేశం
మే 14, 1787 నాడు ఫిలడెల్ఫియాలో అమెరికా రాజ్యాంగ సభ (Constitutional Convention) ప్రతినిధులు సమావేశమయ్యారు. జార్జ్ వాషింగ్టన్ అధ్యక్షతన జరిగిన ఈ సభ అమెరికా సమాఖ్య రాజ్యాంగ రచనకు నాంది పలికింది. ఆర్టికల్ ఆఫ్ కాన్ఫెడరేషన్ పనిచేయలేదని గుర్తించి కొత్త రాజ్యాంగ నిర్మాణానికి పూనుకున్న ఈ సభ అమెరికా ప్రజాస్వామ్య పునాది.
🍺 5. 1932 — ‘We Want Beer!’ — నిషేధ వ్యతిరేక ప్రదర్శన, న్యూయార్క్
మే 14, 1932 నాడు న్యూయార్క్ నగరంలో దాదాపు లక్ష మంది ఐదవ అవెన్యూలో ‘We Want Beer!’ అని నినాదాలు చేస్తూ ప్రదర్శన నిర్వహించారు. మేయర్ నేతృత్వంలో జరిగిన ఈ ప్రదర్శన మద్యపాన నిషేధం (Prohibition, 1920–33)పై పెల్లుబికిన ప్రజావ్యతిరేకతకు అద్దం పట్టింది. ఒక్క సంవత్సరంలోనే అమెరికన్లు చట్టబద్ధంగా బీరు కొనగలిగారు.
🇮🇱 6. 1948 — ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్యం ప్రకటన
మే 14, 1948 నాడు — బ్రిటిష్ మాండేట్ ముగియడానికి కొద్ది గంటల ముందు — ప్రధాన మంత్రి డేవిడ్ బెన్-గురియాన్ మరియు జ్యూయిష్ పీపుల్స్ కౌన్సిల్ ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించారు. అమెరికా, సోవియట్ యూనియన్ తదితర దేశాలు వెంటనే గుర్తించాయి. మరుసటి రోజే ఈజిప్ట్, సిరియా, జోర్డాన్, ఇరాక్ సేనలు ఇజ్రాయిల్ను ఆక్రమించడానికి ప్రయత్నించాయి — మొదటి అరబ్-ఇజ్రాయిల్ యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్యం, అరబ్–ఇజ్రాయిల్ సంఘర్షణ, ఐక్యరాజ్యసమితి అంశాల్లో UPSC, APPSC, TGPSC పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన ప్రశ్న.
🚀 7. 1973 — స్కైల్యాబ్ ప్రయోగం — అమెరికా తొలి అంతరిక్ష కేంద్రం
మే 14, 1973 నాడు అమెరికా తొలి అంతరిక్ష కేంద్రం స్కైల్యాబ్ (Skylab) భూ కక్ష్యలోకి విజయవంతంగా ప్రయోగించబడింది. 11 రోజుల తర్వాత చార్లెస్ కాన్రాడ్, జోసెఫ్ కెర్విన్, పాల్ వెయిట్జ్ అంతరిక్షయాత్రికులు స్కైల్యాబ్ను చేరుకుని 28 రోజులు పని చేశారు. జీవ వైద్య, సాంకేతిక పరిశోధనలు నిర్వహించిన స్కైల్యాబ్ 1979 జులై 11న భూమిపై పడిపోయింది.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: అంతరిక్ష పరిశోధన, స్కైల్యాబ్ అంశాల్లో UPSC, SSC, ISRO పరీక్షల్లో తరచుగా అడుగుతారు.
🕊️ 8. 1955 — వార్సా ఒప్పందం (Warsaw Pact)
మే 14, 1955 నాడు సోవియట్ యూనియన్ నేతృత్వంలో ఎనిమిది కమ్యూనిస్ట్ దేశాలు వార్సా ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి. NATO కి ప్రత్యర్థిగా ఏర్పడిన ఈ సైనిక కూటమి ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ కాలంలో అత్యంత కీలక పాత్ర పోషించింది. 1991లో సోవియట్ పతనంతో ఈ ఒప్పందం రద్దయింది.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం, NATO, Warsaw Pact అంశాల్లో UPSC, APPSC పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన ప్రశ్న.
🏅 9. 1804 — లూయీస్ & క్లార్క్ అన్వేషణ ప్రయాణం
మే 14, 1804 నాడు మెరిమేథర్ లూయీస్ మరియు విలియం క్లార్క్ సెయింట్ లూయిస్, మిస్సోరీ నుండి లూయీజియానా కొనుగోలు మరియు పసిఫిక్ వాయవ్య ప్రాంతాన్ని అన్వేషించడానికి బయలుదేరారు. వారితో పాటు యోర్క్ అనే ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ (బానిసగా ఉన్నవాడు) కూడా ఈ చారిత్రక యాత్రలో పాల్గొన్నారు. 45 మంది సభ్యుల ఈ దళం అమెరికా అన్వేషణ చరిత్రలో అమర్యాద.
🎰 10. 2018 — అమెరికా క్రీడా జూదం చట్టబద్ధమైంది
మే 14, 2018 నాడు అమెరికా సుప్రీం కోర్ట్ Murphy v. National Collegiate Athletic Association కేసులో తీర్పు ఇస్తూ రాష్ట్రాలు క్రీడా జూదాన్ని (Sports Gambling/Betting) అనుమతించడాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం నిరోధించలేదని నిర్ణయించింది. అమెరికాలో చట్టబద్ధమైన క్రీడా జూద పరిశ్రమకు ఈ తీర్పు పునాది వేసింది.
🎵 11. 1998 — ఫ్రాంక్ సినాత్రా మరణం
మే 14, 1998 నాడు అమెరికన్ గాయకుడు, నటుడు ఫ్రాంక్ సినాత్రా (Frank Sinatra) లాస్ ఏంజెలిస్లో గుండెపోటుతో 82 సంవత్సరాల వయసులో మరణించారు. ‘Ole Blue Eyes’ అని పిలువబడిన ఆయన జాజ్, పాప్ సంగీత చరిత్రలో అజరామర కళాకారుడు. అదే రోజు ‘Seinfeld’ టీవీ షో చివరి ఎపిసోడ్ కూడా ప్రసారమైంది.
🎸 12. 2015 — B.B. కింగ్ మరణం
మే 14, 2015 నాడు అమెరికన్ బ్లూస్ గిటార్ సంగీతకారుడు B.B. కింగ్ 89 సంవత్సరాల వయసులో మరణించారు. ‘King of Blues’ అని ప్రసిద్ధుడైన ఆయన బ్లూస్ సంగీత అభివృద్ధిలో కేంద్ర పాత్ర పోషించారు.
🏭 13. 1970 — రెడ్ ఆర్మీ ఫ్యాక్షన్ (RAF) కార్యకలాపాల ప్రారంభం
మే 14, 1970 నాడు జర్మనీలో వామపక్ష తీవ్రవాద సంస్థ రెడ్ ఆర్మీ ఫ్యాక్షన్ (RAF / Baader-Meinhof Group) తమ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది. 1960లల శాంతి, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమం నుండి పుట్టిన ఈ సంస్థ తర్వాత తీవ్రవాద దాడులకు పాల్పడింది.
📺 14. 1998 — Seinfeld చివరి ఎపిసోడ్
మే 14, 1998 నాడు అమెరికన్ టెలివిజన్ కామెడీ షో ‘Seinfeld’ (NBC) యొక్క చివరి ఎపిసోడ్ ప్రసారమైంది. ‘Nothing గురించిన షో’గా పిలువబడే ఇది అమెరికన్ పాపులర్ కల్చర్లో ఒక మైలురాయి. ఫ్రాంక్ సినాత్రా మరణంతో అదే రోజు రెండు చారిత్రక వినోద వార్తలు వచ్చాయి.
⚓ 15. 1771 — రాబర్ట్ ఓవెన్ జన్మదినం
మే 14, 1771 నాడు వేల్స్లోని న్యూటౌన్లో రాబర్ట్ ఓవెన్ జన్మించారు. తయారీదారుగా మారి సంస్కర్తగా పరిణమించిన ఆయన 19వ శతాబ్దపు అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఉటోపియన్ సమాజవాదులలో ఒకరు. కార్మికుల హక్కులు, విద్య, సహకార సంఘాల పట్ల ఆయన విప్లవాత్మక ఆలోచనలు నేటి సంక్షేమ రాజ్య భావనకు మూలాలు.
🏡 16. 1881 — మేరీ సీకోల్ మరణం
మే 14, 1881 నాడు జమైకన్-ఇంగ్లిష్ నర్సు మేరీ సీకోల్ మరణించారు. క్రిమియన్ యుద్ధంలో (1853–56) ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్తో పాటు గాయపడిన సైనికులకు సేవలు అందించిన ఆమె ఆఫ్రికన్-కెరీబియన్ వైద్య వారసత్వంలో గొప్ప వ్యక్తిత్వం.
🇮🇳 భారత చరిత్రలో మే 14 — ముఖ్య సంఘటనలు
👶 1. 1657 — ఛత్రపతి సంభాజీ మహారాజ్ జన్మదినం
మే 14, 1657 నాడు పునే జిల్లాలోని పురందర్ కోటలో మరాఠా వీరయోధుడు ఛత్రపతి సంభాజీ మహారాజ్ జన్మించారు. శివాజీ మహారాజ్ పెద్ద కుమారుడైన సంభాజీ (1657–1689) మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు సేనలతో ధైర్యంగా పోరాడారు. 1689లో ఔరంగజేబుచే బందీగా పట్టుకోబడి, చిత్రహింసలు పెట్టినా మతం మారేందుకు నిరాకరించి అమరవీరుడయ్యారు. ‘ధర్మవీర్’ బిరుదుతో ప్రసిద్ధులు.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: మరాఠా చరిత్ర, మొఘల్–మరాఠా యుద్ధాలు అంశాల్లో APPSC, TGPSC, UPSC పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన ప్రశ్న.
💰 2. 1956 — భారత దశాంశ నాణేల ప్రకటన
మే 14, 1956 నాడు భారత ప్రభుత్వం 1957 ఏప్రిల్ 1 నుండి దశాంశ నాణేల వ్యవస్థ (Decimal Coinage) అమలులోకి వస్తుందని అధికారికంగా ప్రకటించింది. ఒక రూపాయి = 100 పైసలు అనే విధానం ప్రాచీన ‘అణాలు, పైసలు’ విధానాన్ని భర్తీ చేసింది. ఇది భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఒక చారిత్రక పరివర్తన.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: భారత నాణేల చరిత్ర, దశాంశ వ్యవస్థ అంశంలో APPSC, TGPSC, SSC, IBPS పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన ప్రశ్న.
✈️ 3. 1960 — ఎయిర్ ఇండియా న్యూయార్క్ విమానం
మే 14, 1960 నాడు భారత మొదటి ప్రభుత్వ విమాన సేవ సంస్థ ఎయిర్ ఇండియా (Air India) న్యూయార్క్ వరకు మొదటి విమానాన్ని నిర్వహించింది. అంతర్జాతీయ సివిల్ విమాన రంగంలో భారత్ ప్రతిష్ఠను నిలిపిన ఈ ఘటన భారత విమాన పరిశ్రమ చరిత్రలో మైలురాయి.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: ఎయిర్ ఇండియా చరిత్ర, భారత పౌర విమాన రంగం అంశాల్లో APPSC, TGPSC పరీక్షల్లో అడుగుతారు.
📜 4. 1954 — కాశ్మీర్కు భారత రాజ్యాంగ అన్వయం
మే 14, 1954 నాడు భారత రాష్ట్రపతి జమ్మూ-కాశ్మీర్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అనుమతితో భారత రాజ్యాంగాన్ని కాశ్మీర్కు అన్వయించే ఉత్తర్వు జారీ చేశారు. ఆర్టికల్ 370 కింద కాశ్మీర్కు ప్రత్యేక హోదా కల్పిస్తూనే రాజ్యాంగం పలు అంశాలలో వర్తించేట్లు చేయడం ఈ ఉత్తర్వు లక్ష్యం.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: ఆర్టికల్ 370, కాశ్మీర్ సమస్య అంశాల్లో APPSC, TGPSC, UPSC పరీక్షల్లో అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రశ్న.
🏛️ 5. 1953 — Y.N. సుక్తాంకర్ భారత కేబినెట్ సెక్రటరీ
మే 14, 1953 నాడు Y.N. సుక్తాంకర్ భారత కేబినెట్ సెక్రటరీ (Cabinet Secretary of India)గా నియమితులయ్యారు. ఈ పదవిలో 1957 జులై 31 వరకు కొనసాగారు. భారత పరిపాలనా వ్యవస్థ నిర్మాణంలో ఈ నియామకం కీలకమైనది.
🚂 6. 1972 — కాశ్మీర్ సరిహద్దులో సంఘర్షణ
మే 14, 1972 నాడు కాశ్మీర్ సరిహద్దులో భారత-పాకిస్తాన్ సేనల మధ్య సంఘర్షణ జరిగినట్లు నివేదికలు వెలువడ్డాయి. 1971 బంగ్లాదేశ్ యుద్ధం తర్వాత ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో ఈ ఘటన చోటుచేసుకుంది.
🤝 7. 1976 — భారత్-పాకిస్తాన్ దౌత్య సంబంధాల పునఃస్థాపన
మే 14, 1976 నాడు భారత్ మరియు పాకిస్తాన్ దౌత్య సంబంధాలను పునఃప్రారంభించడానికి అంగీకరించాయి. 1971 యుద్ధం తర్వాత చెదిరిపోయిన సంబంధాలను మళ్ళీ స్థాపించే దిశలో ఇది ముఖ్యమైన మలుపు. 1972 సిమ్లా ఒప్పందం తర్వాత ఈ నిర్ణయం రెండు దేశాల మధ్య సాధారణీకరణకు దారితీసింది.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: భారత్–పాకిస్తాన్ సంబంధాలు, సిమ్లా ఒప్పందం అంశంలో APPSC, TGPSC, UPSC పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన ప్రశ్న.
📻 8. 1982 — ఆల్ ఇండియా రేడియో పేరు ‘ఆకాశవాణి’గా మారింది
మే 14, 1982 నాడు ఆల్ ఇండియా రేడియో (AIR) అధికారికంగా ‘ఆకాశవాణి’ పేరును స్వీకరించింది. అయినా దాని ఉర్దూ సేవ మాత్రం ‘ఆల్ ఇండియా రేడియో’గా ప్రసారాలు చేస్తూనే ఉంది. 1936లో స్థాపించబడిన ఈ సంస్థ భారత ప్రసార వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన స్తంభం.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: ఆకాశవాణి/AIR చరిత్ర, భారత ప్రసార సంస్థలు అంశంలో APPSC, TGPSC, SSC పరీక్షల్లో తరచుగా అడుగుతారు.
⚖️ 9. 1992 — LTTE నిషేధం (మొదటిసారి)
మే 14, 1992 నాడు భారత ప్రభుత్వం LTTE (Liberation Tigers of Tamil Eelam)ను నిషేధించింది. 1991లో మాజీ PM రాజీవ్ గాంధీ హత్య తర్వాత ఈ నిర్ణయం తీసుకోబడింది. ఇది భారత భద్రత, శ్రీలంక సమస్య చరిత్రలో కీలక మలుపు.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: LTTE నిషేధం, రాజీవ్ గాంధీ హత్య అంశాల్లో APPSC, TGPSC, UPSC పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన ప్రశ్న.
📋 10. 1993 — గోవా CM రవి నాయక్ అనర్హత సమర్థన
మే 14, 1993 నాడు బాంబే హైకోర్ట్ స్పీకర్ యొక్క ప్యార్టీ-ఫిరాయింపు నిరోధక నిబంధనల కింద గోవా ముఖ్యమంత్రి రవి నాయక్ అనర్హతను సమర్థించింది. అదే రోజు జస్టిస్ V. రామస్వామి రాజీనామా నిర్ణయాన్ని ప్రకటించారు.
🛤️ 11. 1994 — LTTE రెండవసారి నిషేధం
మే 14, 1994 నాడు LTTE (Liberation Tigers of Tamil Eelam)ను చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపాల (నిరోధక) చట్టం 1967 కింద రెండవసారి నిషేధించబడింది. భారత భద్రత దృష్ట్యా ఈ నిషేధం అత్యంత కీలకమైనది.
🚂 12. 1995 — కేకే ఎక్స్ప్రెస్ రైలు ప్రమాదం, సేలం
మే 14, 1995 నాడు తమిళనాడులోని సేలం సమీపంలో KK ఎక్స్ప్రెస్ సరుకుల రైలుతో ఢీకొని 51 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. భారత రైలు ప్రమాద చరిత్రలో ఇది ముఖ్యమైన దుర్ఘటన.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: భారత రైలు ప్రమాదాల చరిత్ర అంశంలో APPSC, TGPSC పరీక్షల్లో అడుగుతారు.
🗳️ 13. 1996 — H.D. దేవెగౌడ — మూడవ ముఖంపక్షానికి PM అభ్యర్థి
మే 14, 1996 నాడు H.D. దేవెగౌడ మూడవ ముఖంపక్షం (Third Front) యొక్క ప్రధానమంత్రి అభ్యర్థిగా ఎన్నికయ్యారు. 1996 లోక్సభ ఎన్నికల్లో ఏ ఒక్క పార్టీకీ స్పష్టమైన మెజారిటీ రాలేదు. దేవెగౌడ జూన్ 1996 నుండి ఏప్రిల్ 1997 వరకు ప్రధానమంత్రిగా పని చేశారు.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: భారత ప్రధానమంత్రుల పదవీకాలాలు, 1996 ఎన్నికలు అంశంలో APPSC, TGPSC, SSC పరీక్షల్లో తరచుగా అడుగుతారు.
⚛️ 14. 1998 — CTBT సంతకం నిరాకరణ
మే 14, 1998 నాడు పోఖ్రాన్-II అణు పరీక్షల నేపథ్యంలో భారత ప్రధానమంత్రి ‘భారత్ షరతులు లేకుండా CTBT (Comprehensive Test Ban Treaty)పై సంతకం చేయదు’ అని స్పష్టం చేశారు. అంతర్జాతీయ ఒత్తిళ్ళను తోసిపుచ్చిన ఈ ప్రకటన భారత స్వతంత్ర అణు విధానానికి నిదర్శనం.
📌 పరీక్ష ప్రాముఖ్యత: CTBT, NPT, పోఖ్రాన్ అణు పరీక్షలు అంశాల్లో UPSC, APPSC పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన ప్రశ్న.
⚡ 15. 1999 — గురుచరణ్ సింగ్ తోహ్రా వెలివేత
మే 14, 1999 నాడు షిరోమణి అకాలీ దళ్ నుండి గురుచరణ్ సింగ్ తోహ్రా వెలివేయబడ్డారు. పంజాబ్ రాజకీయాల్లో ఇది ముఖ్యమైన ఘటన. షిరోమణి గురుద్వారా ప్రబంధక్ కమిటీ (SGPC) అధ్యక్షుడిగా దీర్ఘకాలం సేవలందించిన తోహ్రా అనేక రాజకీయ విభేదాల నేపథ్యంలో పార్టీ నుండి తొలగింపబడ్డారు.
🚫 16. 2000 — LTTE నిషేధం మరో రెండేళ్ళు పొడిగింపు
మే 14, 2000 నాడు కేంద్ర హోమ్ మంత్రి L.K. అద్వానీ LTTE నిషేధాన్ని మరో రెండు సంవత్సరాలు పొడిగిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు.
🎂 మే 14 — ప్రముఖుల జన్మదినాలు
- మార్క్ జుకర్బర్గ్ (1984) — Facebook సహ-వ్యవస్థాపకుడు, CEO; White Plains, New York (Britannica Featured)
- కేట్ బ్లాంచెట్ (1969) — ఆస్ట్రేలియన్ నటి, రెండు Academy Awards గ్రహీత
- జార్జ్ లూకాస్ (1944) — Star Wars దర్శకుడు, నిర్మాత
- రాబర్ట్ జెమేకిస్ (1952) — ‘Back to the Future’ దర్శకుడు
- డేవిడ్ బిర్న్ (1952) — స్కాటిష్-అమెరికన్ సంగీతకారుడు
- మార్గరేట్ ఆఫ్ వాలోయీ (1553) — నవారే రాజకుమారి (Britannica Featured)
- ఎడ్మండ్ అలెన్బీ (1861) — బ్రిటిష్ ఫీల్డ్ మార్షల్, ప్రపంచయుద్ధం I
- సిడ్నీ బెషే (1897) — జాజ్ సంగీతకారుడు, సోప్రానో శాక్సోఫోన్ దిగ్గజం
- ఫ్రాంజో టుడ్జ్మాన్ (1922) — క్రొయేషియా 1వ అధ్యక్షుడు
- రాబర్ట్ ఓవెన్ (1771) — వేల్స్, ఉటోపియన్ సమాజవాదుడు, కార్మిక సంస్కర్త (Britannica)
- మహ్మద్ అయూబ్ ఖాన్ (1907) — పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు (1958–69)
- ఏకనాథ్ దత్తాత్రేయ కుల్కర్ణి (1914) — భారత విద్యావేత్త, రచయిత
- ఛత్రపతి సంభాజీ మహారాజ్ (1657) — ధర్మవీర్, మరాఠా వీరుడు
🕊️ మే 14 — ప్రముఖుల మరణాలు
- ఫ్రాంక్ సినాత్రా (1998) — అమెరికన్ గాయకుడు, నటుడు (వయసు 82)
- B.B. కింగ్ (2015) — అమెరికన్ బ్లూస్ గిటారిస్ట్ (వయసు 89)
- రీటా హేవర్త్ (1987) — అమెరికన్ నటి, నృత్యకారిణి
- ఎమ్మా గోల్డ్మాన్ (1940) — లిథువేనియన్/అమెరికన్ శ్రామిక హక్కుల నేత, రచయిత్రి
- మేరీ సీకోల్ (1881) — జమైకన్-ఇంగ్లిష్ నర్సు
- నారాయణ గణేష్ చందావర్కర్ (1923) — భారత కాంగ్రెస్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, సంఘ సంస్కర్త
- డా. రఘువీర్ (1963) — భాషావేత్త, జన్సంఘ్ అధ్యక్షుడు
- జగదీష్చంద్ర మాథుర్ (1978) — ఆధునిక హిందీ నాటక రచయిత
🌟 మే 14 — ప్రత్యేక దినాలు
- 🇮🇱 ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం (Yom Ha’atzmaut) — ప్రతి సంవత్సరం హిబ్రూ కేలెండర్ ప్రకారం మారుతుంది
- 🇵🇰 పాకిస్తాన్: అయూబ్ ఖాన్ జన్మదినం
📝 పోటీ పరీక్షలకు — Quick Reference Facts (మే 14)
కింది అంశాలు APPSC, TGPSC, UPSC, SSC, RRB, IBPS పరీక్షల్లో అత్యంత తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలకు సంబంధించినవి:
- ఎడ్వర్డ్ జెన్నర్ మొదటి చేచటలా టీకా — మే 14, 1796; ఆధునిక Immunology పునాది
- జమ్స్టౌన్ స్థాపన — మే 14, 1607; ఉత్తర అమెరికాలో తొలి బ్రిటిష్ స్థావరం
- లూయీ XIV ఫ్రాన్స్ రాజు — మే 14, 1643; 72 సంవత్సరాల పాలన; ‘Sun King’
- అమెరికా రాజ్యాంగ సభ — మే 14, 1787; George Washington అధ్యక్షత, Philadelphia
- ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్యం — మే 14, 1948; David Ben-Gurion ప్రకటన; మొదటి అరబ్-ఇజ్రాయిల్ యుద్ధం
- వార్సా ఒప్పందం — మే 14, 1955; 8 కమ్యూనిస్ట్ దేశాలు; NATO కి ప్రత్యర్థి; Cold War
- స్కైల్యాబ్ ప్రయోగం — మే 14, 1973; అమెరికా తొలి అంతరిక్ష కేంద్రం
- సంభాజీ మహారాజ్ జ. — మే 14, 1657; పురందర్ కోట; ‘ధర్మవీర్’
- భారత దశాంశ నాణేలు — మే 14, 1956 ప్రకటన; అమలు 1957 ఏప్రిల్ 1; 1 రూపాయి = 100 పైసలు
- ఎయిర్ ఇండియా న్యూయార్క్ విమానం — మే 14, 1960; మొదటి విమానం
- కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ అన్వయం — మే 14, 1954; Article 370 నేపథ్యం
- ఆకాశవాణి పేరు — మే 14, 1982; AIR → ఆకాశవాణి
- LTTE నిషేధం 1వ — మే 14, 1992; రాజీవ్ హత్య తర్వాత
- LTTE నిషేధం 2వ — మే 14, 1994; UAPA 1967 కింద
- H.D. దేవెగౌడ PM అభ్యర్థి — మే 14, 1996; మూడవ ముఖంపక్షం
- CTBT నిరాకరణ — మే 14, 1998; పోఖ్రాన్ తర్వాత; వాజ్పేయి ప్రకటన
- మార్క్ జుకర్బర్గ్ జ. — మే 14, 1984; Facebook వ్యవస్థాపకుడు
- ఫ్రాంక్ సినాత్రా మరణం — మే 14, 1998; వయసు 82
📊 సారాంశ పట్టిక — మే 14 చారిత్రక సంఘటనలు (సమస్త మూల సమాచారంతో)
| సంవత్సరం | సంఘటన | వివరాలు |
| 1607 | జమ్స్టౌన్ స్థాపన | తొలి బ్రిటిష్ స్థావరం, వర్జీనియా |
| 1643 | లూయీ XIV రాజు | 4 ఏళ్ళ వయసు; 72 సంవత్సరాల పాలన |
| 1657 | సంభాజీ మహారాజ్ జ. | పురందర్ కోట; ధర్మవీర్ |
| 1771 | రాబర్ట్ ఓవెన్ జ. | వేల్స్; ఉటోపియన్ సమాజవాదుడు |
| 1787 | అమెరికా రాజ్యాంగ సభ | Philadelphia; George Washington |
| 1796 | చేచటలా మొదటి టీకా | Edward Jenner; James Phipps |
| 1804 | Lewis & Clark ప్రయాణం | Louisiana Purchase అన్వేషణ |
| 1881 | మేరీ సీకోల్ మరణం | జమైకన్-ఇంగ్లిష్ నర్సు |
| 1907 | అయూబ్ ఖాన్ జ. | పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు (1958–69) |
| 1914 | ఏకనాథ్ కుల్కర్ణి జ. | విద్యావేత్త, రచయిత |
| 1932 | ‘We Want Beer’ ప్రదర్శన | ~1 లక్ష మంది, NY 5th Avenue |
| 1940 | ఎమ్మా గోల్డ్మాన్ మరణం | శ్రామిక హక్కుల నేత |
| 1948 | ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్యం | Ben-Gurion; అరబ్-ఇజ్రాయిల్ యుద్ధం |
| 1953 | Y.N. సుక్తాంకర్ | భారత కేబినెట్ సెక్రటరీ |
| 1954 | కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ అన్వయం | Art. 370; రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు |
| 1955 | వార్సా ఒప్పందం | 8 కమ్యూనిస్ట్ దేశాలు; Cold War |
| 1956 | దశాంశ నాణేల ప్రకటన | అమలు 1957 ఏప్రిల్; 100 పైసలు |
| 1960 | ఎయిర్ ఇండియా న్యూయార్క్ | మొదటి విమానం |
| 1963 | డా. రఘువీర్ మరణం | భాషావేత్త, జన్సంఘ్ |
| 1970 | Red Army Faction | జర్మనీ తీవ్రవాద సంస్థ ప్రారంభం |
| 1972 | కాశ్మీర్ సరిహద్దు సంఘర్షణ | India-Pakistan |
| 1973 | స్కైల్యాబ్ ప్రయోగం | అమెరికా తొలి అంతరిక్ష కేంద్రం |
| 1976 | India-Pak దౌత్య పునఃస్థాపన | సిమ్లా ఒప్పందం తర్వాత |
| 1978 | జగదీష్చంద్ర మాథుర్ మరణం | హిందీ నాటక రచయిత |
| 1982 | AIR → ఆకాశవాణి | పేరు మార్పు; ఉర్దూ సేవ AIR గా |
| 1984 | మార్క్ జుకర్బర్గ్ జ. | Facebook వ్యవస్థాపకుడు |
| 1987 | రీటా హేవర్త్ మరణం | హాలీవుడ్ నటి |
| 1992 | LTTE నిషేధం (1వ) | రాజీవ్ హత్య తర్వాత |
| 1993 | గోవా CM రవి నాయక్ అనర్హత | Bombay HC; Anti-defection |
| 1993 | Justice V. రామస్వామి రాజీనామా | న్యాయ వివాదం |
| 1994 | LTTE నిషేధం (2వ) | UAPA 1967 కింద |
| 1995 | KK Express ప్రమాదం | సేలం, 51 మరణాలు |
| 1996 | H.D. దేవెగౌడ PM అభ్యర్థి | Third Front నేత |
| 1998 | CTBT నిరాకరణ | పోఖ్రాన్ తర్వాత; వాజ్పేయి |
| 1998 | ఫ్రాంక్ సినాత్రా మరణం | వయసు 82; LA |
| 1998 | Seinfeld చివరి ఎపిసోడ్ | NBC; అమెరికన్ పాప్ కల్చర్ |
| 1999 | తోహ్రా వెలివేత | Shiromani Akali Dal |
| 2000 | LTTE నిషేధం పొడిగింపు | L.K. అద్వానీ, 2 ఏళ్ళు |
| 2015 | B.B. కింగ్ మరణం | బ్లూస్ దిగ్గజం; వయసు 89 |
| 2018 | US క్రీడా జూదం చట్టబద్ధం | Murphy v. NCAA; Supreme Court |
❓ తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ) — Google Featured Snippets కోసం
Q1: మే 14 వైద్య చరిత్రలో ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
మే 14, 1796 నాడు ఎడ్వర్డ్ జెన్నర్ మొట్టమొదటి చేచటలా (Smallpox) టీకాను వేసి ఆధునిక రోగనిరోధక శాస్త్రానికి పునాది వేశారు. ఈ ఆవిష్కరణ చివరికి 1980లో WHO చేచటలా నిర్మూలన ప్రకటనకు దారితీసింది.
Q2: ఇజ్రాయిల్ ఎప్పుడు స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించింది?
మే 14, 1948 నాడు ప్రధాన మంత్రి డేవిడ్ బెన్-గురియాన్ మరియు జ్యూయిష్ పీపుల్స్ కౌన్సిల్ ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించారు. అమెరికా, సోవియట్ యూనియన్ వెంటనే గుర్తించాయి. మరుసటి రోజే అరబ్ దేశాలు దాడి చేయడంతో మొదటి అరబ్-ఇజ్రాయిల్ యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
Q3: స్కైల్యాబ్ అంటే ఏమిటి?
స్కైల్యాబ్ (Skylab) అమెరికా తొలి అంతరిక్ష కేంద్రం. మే 14, 1973 నాడు ప్రయోగించబడింది. 1979 జులై 11 వరకు 6 సంవత్సరాలు భూ కక్ష్యలో సేవలందించి అనేక జీవ వైద్య, సాంకేతిక పరిశోధనలు నిర్వహించింది.
Q4: భారత దశాంశ నాణేల వ్యవస్థ ఎప్పుడు ప్రకటించబడింది?
మే 14, 1956 నాడు భారత ప్రభుత్వం 1957 ఏప్రిల్ 1 నుండి దశాంశ నాణేల వ్యవస్థ అమలులోకి వస్తుందని ప్రకటించింది. ఒక రూపాయి = 100 పైసలు అనే విధానం పాత ‘అణాలు’ విధానాన్ని భర్తీ చేసింది.
Q5: LTTE ఎప్పుడు నిషేధించబడింది?
LTTE (Liberation Tigers of Tamil Eelam)ను భారత్ మొదటిసారి మే 14, 1992 నాడు నిషేధించింది. 1991లో రాజీవ్ గాంధీ హత్య తర్వాత ఈ నిర్ణయం తీసుకోబడింది. రెండవసారి మే 14, 1994 నాడు UAPA 1967 కింద నిషేధించబడింది.
Q6: వార్సా ఒప్పందం ఎప్పుడు సంతకమైంది?
మే 14, 1955 నాడు సోవియట్ యూనియన్ నేతృత్వంలో ఎనిమిది కమ్యూనిస్ట్ దేశాలు వార్సా ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి. ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ కాలంలో NATO కి ప్రత్యర్థి కూటమిగా పనిచేసిన ఈ ఒప్పందం 1991లో రద్దయింది.
Q7: ఆకాశవాణి పేరు ఎప్పుడు పెట్టారు?
మే 14, 1982 నాడు ఆల్ ఇండియా రేడియో (AIR) అధికారికంగా ‘ఆకాశవాణి’ పేరును స్వీకరించింది. అయినా దాని ఉర్దూ సేవ మాత్రం ‘ఆల్ ఇండియా రేడియో’ పేరుతో ప్రసారాలు కొనసాగించింది.
✅ ముగింపు
మే 14 — వైద్యశాస్త్రంలో మొట్టమొదటి టీకా (1796) మొదలుకుని ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్యం (1948), స్కైల్యాబ్ ప్రయోగం (1973), వార్సా ఒప్పందం (1955) వరకు ప్రపంచ చరిత్రలో మరపురాని ఘట్టాలకు వేదికైన రోజు. భారత చరిత్రలో సంభాజీ మహారాజ్ జన్మదినం, దశాంశ నాణేల ప్రకటన, కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ అన్వయం, ఆకాశవాణి నామకరణం, LTTE నిషేధం, H.D. దేవెగౌడ PM అభ్యర్థిత్వం, CTBT నిరాకరణ — ఇవన్నీ అత్యంత పరీక్షా ప్రాసంగిక అంశాలు.
APPSC, TGPSC, UPSC, SSC, RRB, IBPS పరీక్షలకు సన్నద్ధమవుతున్న అభ్యర్థులు ఈ అంశాలను జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేయాలి. ప్రతి రోజు ‘Today in History Telugu’ కోసం srmtutors.in సందర్శించండి.
Latest Test Series
─── srmtutors.in | Telugu Competitive Exam Preparation ───
Follow Us Daily Updates
Keywords: మే 14 చరిత్ర | Today in History Telugu | ఇజ్రాయిల్ స్వాతంత్ర్యం | స్కైల్యాబ్ | Edward Jenner | Warsaw Pact | LTTE నిషేధం | దశాంశ నాణేలు | ఆకాశవాణి | APPSC Daily GK | TGPSC Current Affairs
Discover more from SRMTUTORS
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
